سفال کلپورگان سراوان؛ موزهٔ زندهٔ سفال و هنر زنان بلوچ

۱۴۰۵/۰۸/۲۲ — تحریریه اینجا جاشه

در حدود ۲۵ کیلومتری سراوان، در شرق استان سیستان و بلوچستان، روستایی هست که سفالگری در آن شبیه به هزاران سال پیش انجام می‌شود. کلپورگان را «موزهٔ زندهٔ سفال» می‌نامند؛ جایی که زنان بلوچ هنوز بی‌چرخ و بی‌لعاب، با گِل همان زمین، ظرف می‌سازند. سفالی که زنان می‌سازند در کلپورگان، ساختن و نقش‌زدن سفال همیشه کار زنان بوده و این دانش از مادر به دختر رسیده است. مردان در آماده‌کردن گِل و پختن ظرف‌ها کمک می‌کنند، اما شکل دادن و نقش‌اندازی با زنان است. سفالگرها ظرف را با دست و بدون چرخ سفالگری شکل می‌دهند. گِل، رنگ و قلم از دل همان سرزمین گِل از منطقه‌ای در حدود دو کیلومتری روستا آورده می‌شود و پس از پخت، رنگ سرخ مشخص سفال کلپورگان را پیدا می‌کند. رنگ نقش‌ها از سنگی محلی به نام «تیتوک» به دست می‌آید که در آب حل می‌شود، و قلم نقاشی چوب نازک درخت خرماست. این سفال‌ها لعاب ندارند. نقش‌هایی از روزگار پیش از تاریخ نقوش کلپورگان هندسی‌اند و از حافظه کشیده می‌شوند، بدون الگوی از پیش طراحی‌شده. پژوهشگران شباهت زیادی میان این نقش‌ها و نقوش سفال‌های پیش از تاریخ ایران می‌بینند و آن‌ها را بازتاب باورها، آداب و زندگی روزمرهٔ مردم منطقه می‌دانند. شباهت این نقش‌ها با نقوش سوزن‌دوزی بلوچ هم موضوع چند پژوهش بوده است. شناخته‌شده در جهان، شکننده در خانه کلپورگان از سوی شورای جهانی صنایع دستی به‌عنوان «روستای جهانی سفال» شناخته شده و این نام به بازار سفال آن رونق داده است. با این حال، کم‌آبی، دوری راه، کوچ جوانان و رقابت ظرف‌های صنعتی ارزان، آیندهٔ این سنت را شکننده کرده است. زنده ماندن کلپورگان به این بستگی دارد که دختران امروز هم دلیلی برای ادامهٔ کار مادران‌شان داشته باشند. چگونه از سفالگران کلپورگان حمایت کنیم؟ • خرید مستقیم از سفالگران و تعاونی‌های روستا • سفر به کلپورگان و دیدن کار از نزدیک • معرفی این هنر با نام خود هنرمندان، نه فقط نام روستا سفالگران کلپورگان می‌توانند گالری رایگان خود را در اینجا جاشه داشته باشند. پرسش‌های پرتکرار کلپورگان کجاست؟ روستایی در حدود ۲۵ کیلومتری شهرستان سراوان در استان سیستان و بلوچستان. چرا سفال کلپورگان لعاب ندارد؟ این سفال به همان شیوهٔ کهن ساخته می‌شود؛ بدون لعاب و با رنگ‌های طبیعی محلی. شما هم معرفی کنید اگر استادکار یا کارگاه این هنر را می‌شناسید، یا مقاله، عکس، خاطره یا سندی دربارهٔ آن دارید، برای ما بفرستید تا با نام خودتان در «رشته‌ها و ریشه‌ها» منتشر شود: • اینستاگرام: @inja_jashe • تیکت پشتیبانی: از حساب کاربری در سایت • تلفن: ۰۲۱-۹۱۰۹۸۸۶۴ • ایمیل: injajashe@gmail.com • فرم تماس: injajasheh.ir/contact #نه_به_فراموشی_هنر عکس: نیکات، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 4.0