عبابافی نائین؛ کارگاه‌های زیرزمینی و هنری که ثبت جهانی شد

۱۴۰۵/۰۸/۲۲ — تحریریه اینجا جاشه

در محلهٔ تاریخی محمدیهٔ نائین، زیر خانه‌ها و کوچه‌ها، کارگاه‌هایی دستکند در دل زمین هست که قرن‌ها صدای دستگاه بافندگی از آن‌ها شنیده می‌شد. اینجا خانهٔ عبابافی نائین است؛ هنری که عبایش شهرت سراسری داشت و امروز تنها چند کارگاه برایش مانده است. عبا چیست؟ عبا تن‌پوشی بلند و بی‌آستین است که روی لباس پوشیده می‌شود. عبای دستباف از نخ پشم و کرک ظریف بافته می‌شود و هرچه نخ نازک‌تر و بافت یکدست‌تر باشد، عبا سبک‌تر و گران‌بهاتر است. عبای نائین به ظرافت و سبکی شناخته می‌شود. کارگاه‌های زیرزمینی بافندگان نائین کارگاه‌های خود را زیر زمین می‌کندند. دمای این کارگاه‌ها در گرمای تابستان و سرمای زمستان کویر معتدل‌تر می‌ماند و رطوبت هوا برای نخ‌های ظریف مناسب‌تر بود. دستگاه بافندگی در گودالی در کف کارگاه قرار می‌گیرد و بافنده با پا آن را به کار می‌اندازد. محلهٔ محمدیه با این کارگاه‌ها، موزه، آب‌انبار، یخچال و قلعهٔ تاریخی‌اش جاذبه‌ای دیدنی برای گردشگران است. کار زنان و مردان در عبابافی نائین، نخ‌ریسی بیشتر کار زنان است و در خانه انجام می‌شود. بقیهٔ مراحل، از چله‌کشی تا بافت و پرداخت، بر عهدهٔ مردان است. آموزش این هنر هم مثل بسیاری از هنرهای سنتی، سینه‌به‌سینه و از استاد به شاگرد بوده است. از ثبت ملی تا ثبت جهانی عبابافی نائین در سال ۱۳۹۱ در فهرست آثار ملی ثبت شد. همشهری گزارش داده که عبای نائین از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) هم ثبت شده و تلاش برای ثبت جهانی آن ادامه دارد. عبابافی در بوشهر، بهبهان و اهواز هم رواج داشته، اما عبای نائین شناخته‌شده‌ترین است. وضعیت امروز با وجود این ثبت‌ها، وضعیت عبابافی نگران‌کننده است. به گفتهٔ رئیس میراث فرهنگی نائین، از ۲۵ کارگاه عبابافی محلهٔ محمدیه تنها ۷ کارگاه با ۱۲ نفر فعال مانده‌اند. چرا عبابافی در خطر است؟ • کم شدن مصرف عبا در زندگی روزمره • جایگزین شدن عبای دستباف با عبای ماشینی ارزان • کار طاقت‌فرسا در کارگاه‌های زیرزمینی و درآمد کم • بالا رفتن سن بافندگان و نبود شاگرد جوان پرسش‌های پرتکرار عبای دستباف نائین را چطور بشناسیم؟ عبای دستباف سبک و نرم است، بافت آن یکدست ولی با ظرافت دستی است و پشم و کرک طبیعی دارد. خرید مستقیم از کارگاه‌های محمدیه مطمئن‌ترین راه است. کارگاه‌های عبابافی کجا هستند؟ در محلهٔ تاریخی محمدیهٔ نائین در استان اصفهان. برخی از این کارگاه‌ها مرمت شده‌اند و بازدید از آن‌ها ممکن است. شما هم معرفی کنید اگر استادکار یا کارگاه این هنر را می‌شناسید، یا مقاله، عکس، خاطره یا سندی دربارهٔ آن دارید، برای ما بفرستید تا با نام خودتان در «رشته‌ها و ریشه‌ها» منتشر شود: • اینستاگرام: @inja_jashe • تیکت پشتیبانی: از حساب کاربری در سایت • تلفن: ۰۲۱-۹۱۰۹۸۸۶۴ • ایمیل: injajashe@gmail.com • فرم تماس: injajasheh.ir/contact #نه_به_فراموشی_هنر عکس: NAEINSUN، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 3.0